Centrum US wpisane na Polską Mapę Infrastruktury Badawczej
Centrum Energii Wodorowo-Metalowych Uniwersytetu Szczecińskiego zostało wpisane na Polską Mapę Infrastruktury Badawczej – listę strategicznych infrastruktur badawczych o znaczeniu dla rozwoju polskiej nauki i innowacyjności.
Centrum kierowane przez prof. dr. hab. Konrada Czerskiego z Instytutu Fizyki prowadzi badania nad przyszłymi, czystymi źródłami energii wykorzystującymi zjawisko fuzji jądrowej w środowiskach wodorowo-metalowych.
Wpis na Polską Mapę Infrastruktury Badawczej jest potwierdzeniem strategicznego znaczenia Centrum oraz jego potencjału naukowego i badawczego. W ramach naboru prowadzonego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zgłoszono 192 wnioski, z których 183 zostały zakwalifikowane do oceny merytorycznej. Ostatecznie, na podstawie rekomendacji Zespołu doradczego do spraw Polskiej Mapy Infrastruktury Badawczej, na Mapę wpisano 104 najwyżej ocenione infrastruktury (pełna lista: Polska_Mapa_Infrastruktury_Badawczej_2026).
Centrum Energii Wodorowo-Metalowych Uniwersytetu Szczecińskiego należy do infrastruktury badawczej rozwijającej badania nad nowymi technologiami energetycznymi. Jego działalność koncentruje się na procesach zachodzących w układach wodorowo-metalowych, które mogą mieć istotne znaczenie dla rozwoju technologii związanych z fuzją jądrową i przyszłymi źródłami czystej energii. Członkami zespołu pracującego w ramach Centrum są: prof. dr hab. Konrad Czerski, dr Natalia Targosz-Ślęczka, dr Rakesh Kumar Dubey, dr Mathieu Valat, Gokul Das Haridas, Sreelakshmi Thulichery i Magdalena Prochownik.
W Centrum Energii Wodorowo-Metalowych Uniwersytetu Szczecińskiego prowadzimy badania nad tym, czy reakcje syntezy jądrowej mogą zachodzić szybciej w materiałach metalicznych, nawet w temperaturach zbliżonych do pokojowej. Koncentrujemy się przede wszystkim na reakcji fuzji deuteru, czyli cięższej odmiany wodoru.
Prowadzimy eksperymenty z wykorzystaniem akceleratora, a także badamy, co dzieje się z materiałami wystawionymi na działanie wodoru i deuteru. Szczególną uwagę poświęcamy zjawiskom zachodzącym wewnątrz metalu – m.in. temu, jak elektrony mogą wpływać na oddziaływanie jąder atomowych oraz jak deuter przenika przez strukturę materiału. Badane są również różne sposoby modyfikowania materiałów, na przykład poprzez wprowadzanie do nich tlenu.
Jednym z najciekawszych rezultatów badań Centrum są wyniki eksperymentów wskazujące na emisję wysokoenergetycznych par elektron–pozyton, które mogą być związane z reakcjami DD zachodzącymi przy bardzo niskich energiach. Wyniki te opisano m.in. w pracy K. Czerskiego i współpracowników opublikowanej w Physical Review C 109, L021601 w 2024 roku oraz w badaniach R. Dubeya i współpracowników opublikowanych w Physical Review X 15, 041004 w 2025 roku. Druga z tych prac opisuje nowy kanał reakcji DD, w którym obserwowano emisję m.in. elektronów, pozytonów, protonów i neutronów przy energiach deuteronów sięgających zaledwie 5 keV.
Naukowcy obserwują także zjawisko, które może wskazywać na powstawanie swoistego „plateau” dla niskich energii wzbudzania reakcji – sytuacji, w której zmniejszanie energii cząstek wzbudzających nie powoduje spadku wydajności reakcji DD w metalu. Wyniki te otwierają nowe możliwości badań nad zachowaniem reakcji jądrowych przy bardzo niskich energiach. W dłuższej perspektywie mogą również przyczynić się do lepszego zrozumienia tego, czy i w jaki sposób materiały stałe mogą wpływać na przebieg procesów związanych z fuzją jądrową. To jeden z kierunków badań, który w przyszłości może mieć znaczenie także dla rozwoju nowych koncepcji niskotemperaturowej syntezy jądrowej i potencjalnych technologii energetycznych – mówi dr Natalia Targosz-Ślęczka.
Polska Mapa Infrastruktury Badawczej to prowadzony przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego rejestr strategicznych, krajowych laboratoriów i centrów naukowych o najwyższym potencjale innowacyjnym. Jej głównym celem jest skupianie czołowych badaczy oraz nowoczesnej aparatury wokół najważniejszych wyzwań cywilizacyjnych, takich jak bezpieczeństwo energetyczne, ochrona środowiska czy medycyna, co bezpośrednio przekłada się na rozwój gospodarczy kraju oraz sprawne kształcenie nowych kadr naukowych. Obecność na liście stanowi państwowe potwierdzenie najwyższej doskonałości naukowej jednostki.
Gratulujemy.