Uroczystość nadania tytułu doktora honoris causa prof. Paulowi C.W. Daviesowi
14 października 2026 roku w Uniwersytecie Szczecińskim odbyła się wyjątkowa uroczystość nadania tytułu doktora honoris causa prof. Paulowi Charlesowi Williamowi Daviesowi z Uniwersytetu Stanowego Arizony – wybitnemu fizykowi kwantowemu, kosmologowi i popularyzatorowi nauki. Wydarzenie, podczas którego można uhonorować postać takiego formatu, należy do najpiękniejszych ceremonii akademickich.
W osobie Profesora Paula Daviesa uhonorowaliśmy nie tylko wybitnego naukowca, ale także człowieka, którego dociekliwość, odwaga w stawianiu fundamentalnych pytań i pasja odkrywania inspirują kolejne pokolenia badaczy.
Najważniejszy wkład prof. Paula C.W. Daviesa do nauk fizycznych dotyczy rozwoju kwantowej teorii pól w zakrzywionej czasoprzestrzeni. Jego zainteresowania wynikają z całościowego spojrzenia na rzeczywistość – od człowieka i jego otoczenia po fundamentalne prawa rządzące Wszechświatem. Jest laureatem najwyższej na świecie prestiżowej Nagrody Templetona za „wyjątkowy wkład w afirmację duchowego wymiaru życia poprzez spostrzeżenie, odkrycie lub prace praktyczne”. Przez lata kariery naukowej prowadził jako kierownik dziesiątki grantów badawczych opiewających na kilkadziesiąt milionów dolarów. Na uwagę zasługuje prowadzony z inspiracji Amerykańskiej Agencji do Walki z Rakiem 9-milionowy grant dla założonej przez Profesora jednostki (Center for the Convergence of Physical Science and Cancer Biology w ASU), która bada relacje między prawami fizyki a medycyną nowotworów. Od kilkunastu lat wspiera także w działalności naukowej i popularyzatorskiej Szczecińską Grupę Kosmologiczną – międzynarodowy zespół badawczy działający w ramach Instytutu Fizyki Uniwersytetu Szczecińskiego.
Nadanie doktoratu honoris causa stanowi symboliczny dowód akademickości uczelni i jej misji do wskazywania i kreowania wzorców. Wybór osoby do uhonorowania tą akademicką godnością stanowi swoistą publiczną deklarację składaną przez uczelnię społeczeństwu i środowisku, deklarację o wyborze autorytetu, wzoru do naśladowania.
Doktor honoris causa to najwyższa godność przyznawana przez uczelnię. Otrzymuje się ją za osiągnięcia naukowe, kulturalne, społeczne, za bycie wybitną osobą, za wnoszenie wkładu w rozwój społeczno-gospodarczy całego świata. Pan Profesor jest osobą wyjątkową – jest fizykiem, dzięki któremu kosmologia staje się prosta. Jego dorobek i wkład naukowy sprawiają, że rzeczy trudne, rzeczy, których nie dostrzegamy, stają się prostsze. To nie tylko fizyka, ale i próba odpowiedzi na pytanie, skąd jesteśmy i dokąd zmierzamy. Pan Profesor wpisuje się złotymi zgłoskami w badania, które prowadzą do tego celu – powiedział prof. dr hab. Waldemar Tarczyński – Rektor Uniwersytetu Szczecińskiego.
Następnie Rektor przeczytał uchwałę nadającą prof. Daviesowi tytuł doktora honoris causa, a dr hab. Tomasz Denkiewicz, prof. US – Dyrektor Instytutu Fizyki US – przybliżył życiorys gościa honorowego, w którym przedstawił jego osiągnięcia i wskazał, że był oraz jest inspiracją i autorytetem dla wielu fizyków. Jego badania obejmują nie tylko kosmologię, kwantową teorię pola zakrzywionej czasoprzestrzeni, fizykę czarnych dziur i naturę ich czasu. Uczestniczył także w programie włączającym fizykę w badania onkologiczne, co stanowi nieoceniony wkład nie tylko w naukę, ale i w dobrostan społeczeństw.
Jak napisał obecny na uroczystości prof. Joao Magueijo z Imperial College w Londynie, jego badania podnoszą także najważniejsze pytania egzystencjalne – o naturę czasu, powstawanie Wszechświata, istotę życia, rozum i świadomość oraz naturę praw rządzących światem z jednoczesnym utrzymywaniem się na gruncie dyscypliny naukowej, jaką jest fizyka.
Ludzka wyobraźnia, jak mówił Albert Einstein, jest nieograniczona, bo otaczająca nas rzeczywistość jest nieograniczenie złożona, a wyobraźnia jest odbiciem tej rzeczywistości. Nie wszyscy to dostrzegamy. Tylko prawdziwy geniusz, którego dziś honorujemy, może to zauważyć. Stawia on bowiem dowolne, nawet najbardziej niezwykłe, szokujące pytania i szuka na nie odpowiedzi bez ograniczenia. Wychodzi poza to, co niedostrzegalne. Zadaje pytania ogólne, skąd biorą się prawa fizyki, a nie tylko świat materialny i życie. Temat powstania życia i innych cywilizacji, jest przez niego aktywnie rozważany. Pytanie, jak zaobserwować znaki i sygnały obcych cywilizacji we Wszechświecie i czy te sygnały będą tym, czego jako cywilizacja oczekujemy, jest pytaniem zaprzątającym głowę Paula Daviesa od lat – mówił w laudacji prof. dr hab. Mariusz Dąbrowski z Instytutu Fizyki US – promotor w postępowaniu w sprawie nadania tytułu dhc.
Wskazał, że Profesor Davies uznawany jest za naukowca, który wiele czasu poświęca na ustalenie relacji pomiędzy światem fizycznym, biologicznym i fenomenem świadomości, a także relacji między nauką i wiarą. Uczony twierdzi, że Bóg jest czystą matematyką, a nauka oferuje pewniejszą drogę do Boga niż religia, bo religie nie mogą pozostać wiarygodne, jeśli będą ignorowały postęp naukowy.
Po laudacji nastąpiło odczytanie i wręczenie dyplomu nowo mianowanemu doktorowi honoris causa.
Chciałbym wyrazić moją głęboką wdzięczność za zaszczyt, jakim mnie obdarzono. Docenienie całokształtu życiowych osiągnięć jest pod wieloma względami bardziej satysfakcjonujące niż sporadyczny, konkretny sukces osiągnięty w trakcie kariery zawodowej. Moje zainteresowania badawcze były bardzo różnorodne: od pochodzenia Wszechświata po powstanie życia, od natury czasu po naturę świadomości, a moją uwagę przyciągały nawet tak bardzo spekulatywne tematy, jak podróże w czasie czy poszukiwanie pozaziemskiej inteligencji. Ponadto spędziłem kilka lat na badaniach nad rakiem, pomagając opracować zupełnie nowy sposób odpowiadania na pytania, takie jak: czym jest rak i dlaczego istnieje. Jeśli jest wspólny mianownik łączący te tak odmienne dziedziny, jest nim przekonanie, że głębokie problemy, na które często natrafiamy w dążeniach naukowych, okazują się trudne do rozwiązania często dlatego, że myślimy o nich w niewłaściwy sposób. Często więc powtarzam ludziom, że urodziłem się fizykiem. Od najmłodszych lat fascynowało mnie to, jak działa świat, istnienie ukrytych sił i pól oraz sposób, w jaki ludzie potrafią wymyślać pomysłowe metody odkrywania budowy Wszechświata i dostrzegania prawidłowości, które nie są widoczne w codziennym życiu – powiedział prof. Paul Davies.
Większość kariery naukowej poświęcił on na badanie, czy fizyka kwantowa rzeczywiście daje odpowiedź na nurtujące pytania o początek Wszechświata. Jak wskazał, wciąż wiemy więcej właśnie o jego pochodzeniu niż o pochodzeniu życia. Fizyka i kosmologia stykają się tu więc z teologią i filozofią.
Prawdopodobieństwo przekształcenia się materii nieożywionej w żywą jest kluczem do odpowiedzi na pytanie, czy jesteśmy sami. Jeśli życie powstaje z łatwością w warunkach zbliżonych do ziemskich, to wiemy, że istnieją niezliczone planety podobne do Ziemi, a Wszechświat powinien tętnić życiem. Jeśli jednak przejście do życia było aberracją, rodzajem rzadkiego zbiegu okoliczności raz na bilion, wówczas Ziemia może być jedyną zamieszkaną planetą w galaktyce. Uważam tę perspektywę za przygnębiającą, ale w moim przekonaniu pozostaje ona stanowiskiem domyślnym – wyjaśnił prof. Davies. Zadawał też pytania o naszą świadomość i o sztuczną inteligencję w tym kontekście. Wskazał jednak, że niezależnie od tego, czy AI staje się świadoma, czy jest po prostu fantastycznym nowym narzędziem, uniwersytety muszą zmierzyć się z pytaniem, jak się w nią angażować, nie podkopując przy tym ludzkiego procesu twórczego – zarówno w dydaktyce, jak i w badaniach naukowych.
To wielkie wyróżnienie dla Uniwersytetu Szczecińskiego mieć w gronie doktorów honoris causa tak wybitnego naukowca. Relację z wydarzenia przygotowała UNIWZJA – Telewizja Uniwersytetu Szczecińskiego.
Relacja z nadania tytułu dhc
Dzień do uroczystości (15 października 2026 roku o godz. 17:00) odbędzie się wykład prof. Paula Daviesa. Będzie to z pewnością swoista podróż przez nieznane. Dla tych, którzy nie mogą uczestniczyć w prelekcji osobiście, przygotowaliśmy transmisję na żywo. Zachęcamy do oglądania.
Transmisja na żywo z wykładu